را ردّ كرده است ، مانند نقض كتاب الدّامغ خود ، كه در ردّ قرآن مجيد نوشته بوده است ، و بعدها همين كتاب خود را نقض كرده است . به هر صورت ، مسعودى ، ابو حيّان توحيدى ، و ابن خلّكان نيز مانند ابن نديم مراتب علم و مهارت او را ستوده‌اند و متكلّمان اهل سنّت مانند عبد القاهر بغدادى ، ابن حزم ظاهرى و عبد الكريم شهرستانى نيز با اينكه به سبب بىثباتى عقيده و نسبت الحاد و زندقه با او ميانهء خوبى نداشته‌اند ، امّا در نوشتن ردّ بر معتزله از كتاب فضيحة المعتزلهء او بسيار نقل كرده‌اند . [ 1 - مشهورترين كتب ابن راوندى ] - قطعاتى از سه كتاب وى در آثار كسانى كه عقايد او را ردّ نوشته‌اند بر جاى مانده است : 1 ) كتاب فضيحة المعتزلة كه ابو الحسين خيّاط قسمت‌هاى زيادى از آن را در الانتصار خود گنجانيده است و خود در آن به تقسيماتى قائل شده است . بخش اول اين كتاب ابن راوندى ، جوابى است به دفاعيّه يا مديحه‌يى كه جاحظ بصرى در باب مذهب معتزله نوشته بوده به نام فضيلة المعتزلة ، در حالى كه بخش دوم آن شامل دفاع از شيعه مىگردد . ابن راوندى در اين كتاب به سختى بر معتزله و جاحظ و شيوخ معتزلى او بويژه ابو الهذيل علّاف ( 226 - 131 ه . ق . ) و ابراهيم نظّام سيّار تاخته است ، و در عوض از اماميّه دفاع كرده است . اين كتاب در ميان متكلمان فرق مختلف و ارباب ملل و نحل شهرت بسيارى كسب كرده است . از يك طرف معتزله به ردّ و نقض آن پرداخته‌اند و چندين كتاب در نقض مطالب آن ساخته‌اند كه يكى از آنها كتاب الانتصار خيّاط است ، و از طرف ديگر دشمنان معتزله مخصوصا اماميّه و متكلّمان اشعرى غالب آن مطالب و استدلالها را در كتب خود نقل كرده‌اند و جهت حمله به معتزله سند و دستاويز قرار داده‌اند . [ 2 ) كتاب الدامغ ] قطعاتى از كتاب الدامغ ابن راوندى كه در معارضهء با قرآن نوشته و توسّط قاضى عبد الجبّار احمد همدانى معتزلى همراه با ردّى از ابو على جبّائى - كه اصل آن نيز از ميان رفته - بر جاى مانده است ( المغنى ، 16 / 94 - 389 ؛ 156 و 416 ، قاهره ، 1960 / 1380 ه . ق . ) . امّا اين قطعات عينا همان بخش‌هايى كه بعدا ابن جوزى در المنتظم آورده ، نيست . در مطالبى هم كه خيّاط در ردّ براهمه نقل كرده ( الانتصار ، 109 - 46 ، قاهره ، 1915 ) ، به هيچ وجه از ابن راوندى نامى نمىبرد ، ولى در صفحات 173 و 127 از او به اسم و رسم ياد مىكند . همين طور ، ابو الحسين خيّاط در كتاب تثبيت أدلّة النبوّة ( چاپ عبد الكريم عثمان ، بيروت ، 1966 ، 56 - 51 و 31 - 128 ، و مواضع ديگر ) اشاره مىكند كه مبلّغان شيعى از آثار ابن راوندى در تأييد مذهب خويش استفادهء فراوان كرده‌اند . به هر حال ، ابن راوندى در اين كتاب - به خيال خود - قرآن مجيد را ردّ مىكند و به ويژه نظم و ترتيب و دلايلى